Planowanie ogrodu permakultury, najczęściej rozpatruje się pod kątem zasad i filozofii permakultury. Dotyczą one głównie funkcjonowania i wydajności ogrodu. Rzadko kiedy myśli się o ogrodzie permakultury w kontekście estetyki.

Planowanie ogrodu permakultury – spis treści:

1. ogród permakultury z założenia jest alternatywny

2. krótko o stylach ogólnie

3. ogród angielski

4. ogród nieformalny (wiejski)

5. ogród formalny

6. ogród śródziemnomorski

7. ogród japoński

8. panowanie ogrodu – do wyboru, do koloru

Przecież ogród permakultury z założenia jest alternatywny

 

Przecież naturalne jest piękne! Ktoś powie. Oczywiście, że tak, nie zmienia faktu, że to piękno, którego trzeba chcieć docenić. W takim sensie, że nie jest to w zgodzie ze standardowymi normami piękna planowania ogrodów. Co w tym złego? Zapytasz. Nic, jak najbardziej. Popieramy ogrody czysto permakulturowe. Czyli sadzone na podstawie zasad naturalnych, nie na podstawie preferencji estetycznych. Takie ogrody bardzo często można określić jako “dzikie” jeśli jest się nieprzeszkolonym do zauważania systemów działających na danym terenie.

Przeczytaj: “Permakultura – Lasu Nikt Nie Podlewa Ani Nie Plewi, A Obfituje; Zaprojektuj Dużo Obfitsze Zbiory Za Dużo Mniejszy Nakład Pracy
różnorodność gatunków w ogrodzie permakultury

różnorodność gatunków w ogrodzie permakultury

Dlaczego więc warto pomyśleć o tym, by planowanie ogrodu oprzeć o bardziej standardowe zrozumienie estetyki ogrodu? Przecież cały system uprawiania ogrodu permakultury szczyci się tym, że jest alternatywny, czyli odbiegający od normy. Cóż, przyczyna jest prosta. To, co alternatywne jest zawsze w mniejszości, a wielu zwolenników “normy” nie docenia dziwności, szczególnie jeśli nie są przekonani, czy nie są świadomi z czym mają do czynienia. Jeśli ktoś sadzi ogród permakultury dla siebie i dla najbliższych, nie szaleją z pozorną dziczą. Czasem jednak, chcąc innych przekonać do zalet systemów uprawy w zgodzie z naturą, warto zadbać o “pierwszy rzut oka”, by nie stracić na wstępie słuchacza. Stąd czasem warto planowanie ogrodu podejść biorąc pod uwagę również opinie innych.

Każdy ma swój styl i o gustach się nie rozmawia. Odpowiednie planowanie ogrodu dla jednych będzie się wiązać z wybuchem koloru, inni raczej pokuszą się o wizualnie relaksujący obszar prawie monochromatyczny (co nie jest jednoznaczny z monokulturowym). Jedni lubią drzewka posadzone w rządkach, z równą płaszczyzną warstwy zielnej, inni zadowolą się lasem o zróżnicowanych wysokościach roślin. Jedni będą pleść łuki z wierzb, inni postawią najtradycyjniejsze pergole. Inni wszędzie postawią doniczki. Planowanie ogrodu dla jeszcze innych będzie równoznaczne z umieszczeniem krasnala pod każdym krzaczkiem.

Gusta objawiają się również w wyborze roślin – można stworzyć klimat leśny, np. na wzór naszych środkowoeuropejskich, można za pomocą wybranych roślin stworzyć wrażenie dżungli tropikalnej. Niektórzy mogą się pofatygować o wyhodowanie palm czy bananowca. Planowanie ogrodu to kwestia subiektywna, zależna od gustu i potrzeb właściciela.

Ogród permakultury nie musi wyglądać w każdym wydaniu tak samo. Chodzi o to, by każdy stworzył przestrzeń pod siebie i swoich bliskich. Planowanie ogrodu według systemów permakultury, sprawi, że uprawa naszej wymarzonej przestrzeni będzie o niebo łatwiejsza, plony będą obfite i pyszne, ogród będzie przynosił korzyści dla ludzi, zwierząt, roślin, gleby i organizmów żyjących w niej.

Krótko o stylach ogólnie

Skorzystaliśmy z książki Davida Squire’a – Małe Ogrody, by wypisać najpopularniejsze style ogrodów oraz krótką charakterystykę każdego z nich. Mamy nadzieję, że uda się każdemu odnaleźć coś dla siebie. Nie krępujcie się, ogrody eklektyczne o mieszanych stylach tez są jak najbardziej dopuszczalne. Planowanie ogrodu pod względem estetyki nie jest konieczne. Jeśli podoba Cie się uprawa ogrodu zupełnie spontanicznego, bez krzty planowania (pod względem wyglądu), nie krępuj się. Wyhoduj coś pod siebie.

Sam autor Małych Ogrodów, David Squire, twierdzi że “najbardziej ekscytujący w ogrodnictwie jest wybór stylu, w jakim ma być urządzony ogród”  (21). Niezależnie od tego, czy zgadzasz z Davidem, czy nie, wybór stylu ma zdecydowany wpływ na wrażenie, które sprawi ogród. Warto korzystać z książek na temat konwencjonalnego ogrodnictwa – wiele mądrych głów poszło w tworzeniu wielu mądrych teorii. Planowanie ogrodu nigdy nie było łatwiejsze, dzięki mnogości źródeł, których mamy w zasięgu ręki.

W kontekście permakultury planowanie ogrodu również nie powinno stanowić problemu. Zamiana sugerowanych gatunków na podobne, spełniające wymogi ogrodu permakultury nie powinno być trudne.

Przeczytaj: “12 Zasad Permakultury – Czyli Jak Dostosować Swój Ogród do Wzorców Naturalnych, by Dramatycznie Zwiększyć Ilość i Jakość Swoich Plonów (i Naprawić Świat)

Zapraszam do przeglądu stylu ogrodów:

1. ogród kwiatowy w stylu angielskim

 

Niektóre style ogrodnictwa nawiązują do nieformalnego i relaksującego charakteru angielskich, wiejskich ogrodów. Bylinowe rabaty tych ogrodów są gęsto obsadzone roślinami, które tracą na zimę części nadziemne, a na wiosnę wypuszczają nowe łodygi i liście. Mieszane rabaty są połączeniem wielu roślin, w tym krzewów i roślin cebulowych.

(22)

Charakterystycznymi elementami ogrodu angielskiego, według Davida Squire’a, to zielne rabaty, mieszane rabaty oraz rabaty odpornych roślin jednorocznych. Squire powołuje się na pisarza Wiliama Robinsona (1838 – 1935), który pisząc o angielskich ogrodach, twierdzi, że były istną “przechowalnią” zielnych roślin.

Squire przypomina o wartości przemyślenia kompozycji kolorystycznej w ogrodzie w stylu angielskim, aby zapewnić harmonijną całość kompozycji. Wzmiankuje ogrody o schematach kolorystycznych różowo-czerwonych, niebiesko-fiołkowo-różowych, żółto-złotych oraz srebrno-białych (22). Autor zachęca do przepełnienia przestrzeni uprawą “każdej rośliny, którą lubimy”, tworząc “bogatą mozaikę kolorów, rozmiarów i kształtów” (22). Rośliny polecane przez autora do ogrodów angielskich to: miłek jesienny, limnantes Douglasa, słoneczniki (wysokie i niskie) oraz agapant (23).

Planowanie ogrodu angielskiego często rozpoczyna się od wyboru krzaków różanych

Planowanie ogrodu angielskiego często rozpoczyna się od wyboru krzaków różanych

2. ogród nieformalny

Nieformalne ogrody przyciągają kojącą, sprzyjającą odpoczynkowi atmosferą, której nie mają w takim stopniu bardziej formalne ogrody o prostych liniach i rabatach w kształcie figur geometrycznych. Kwintesencją nieformalnego stylu w ogrodnictwie są wiejskie ogrody. Ich relaksujący nastrój bierze się stąd, że występujące tam rośliny, chociaż należą do różnych grup, rosną obok siebie w pełnej harmonii.

(24)

Zdaniem Squire’a ogrody nieformalne charakteryzują się wiejskim stylem, naturalistycznymi kompozycjami oraz kojącymi dźwiękami. Do elementów stylu wiejskiego zaliczamy również struktury ogrodowe, np. odosobnione altany, kraty z pnączami oraz rabaty z mieszanką kwiatów, owoców i warzyw (24). Pod pojęciem “naturalistyczne” kryje się filozofia stworzenia kompozycji odzwierciedlającą te występujące dziko w przyrodzie, np. odtworzenie krajobrazu lasu, czy łąki (24). Dlaczego, argumentuje autor – nie dodać do ogrodu atrakcji nie tylko wizualnie atrakcyjnych, ale również tych, które przyciągają przyjemnym dźwiękiem? Szum liści, plusk fontanny, szmer strumyku, dzwonki wieszane na drzewach – te wszystkie propozycje podaje autor dla uatrakcyjnienia ogrodu (25).

Innym elementem ogrodu naturalistycznego, o którym autor poleca pamiętać to przyciąganie ptaków do ogrodu. Można to uczynić za pomocą karmników oraz pojemników z wodą, z dala od zasięgu kotów i innych drapieżników (25). Autor przypomina o dokarmianiu ptaków zimą i wczesną wiosną, pamiętając o tym żeby nie zostawiać zbyt dużych kawałków, np. chleba czy orzechów (25). Zaznaczam, że w tej kwestii, ogród permakultury z góry zaplanowany jest, by przez zimę ogród przepełniony był roślinami posadzonymi właśnie w tym celu – by pomóc zwierzętom przeżyć zimę.

Planowanie ogrodu nieformalnego, czy wiejskiego nie musi być sztuką. Do roślin zalecanych do sadzenia w ogrodzie naturalistycznym Squire szczególnie poleca jabłonie i grusze o miłym zapachu, np. “Gold Rush”, “Spartan”, czy “Komis” (24). Dodatkowo poleca pnącze, typu fasola zwykła oraz kwiaty od hiacyntowca do azalii (24). Trawy i bambusy to również dźwięcznie szumiące dodatki do ogrodu w stylu naturalistycznym (25).

Przeczytaj: “Ogród Wiejski – Nie Trać Zdrowia i Dobrego Samopoczucia, Zasadź Ogród Przydomowy Już Dziś i Czerp Korzyści ze Zdrowych, Obfitych i “Leniwych” Zbiorów
Planowanie ogrodu nieformalnego, czyli wiejskiego, to świetna okazaja do pamiętania o przydatnych "chwastach", typu pokrzywa

Planowanie ogrodu nieformalnego, czyli wiejskiego, to świetna okazaja do pamiętania o przydatnych “chwastach”, typu pokrzywa

3. ogród formalny

 

Ogrody formalne podobają się wielu ogrodnikom. Mają one bardziej uporządkowaną i symetryczną strukturę, a także dają lepszą sposobność, w porównaniu do nieformalnych ogrodów, zmiany układu roślin nie tylko w okresie od wiosny do lata, lecz także od jednego roku do drugiego. Małe ogrody są często od strony frontowej urządzane w formalnym stylu.

(26)

Rabaty dywanowe, kompozycje sezonowe, ogrody węzłowe oraz klasyczne kształty to cechy charakterystyczne ogrodów formalnych. Rabaty dywanowe często można zauważyć w środku miast czy w parkach, gdzie króluje układ formalny terenu. Ogród węzłowy to inaczej ogród “otoczony i przeplatany nitkami alajek” lub “niewielkie kwietne rabaty, otoczone przez niskie żywopłoty” (27). Klasyczne, symetryczne kształty ogrodu formalnego widoczne są przy rozkładzie rabat, alejek i ścieżek, a nawet akcentów typu oczek wodnych (27).

Rośliny polecane przez Davida Squire’a do ogrodu formalnego to głównie kwiaty kwitnące albo porą wiosenną, albo porą letnią. Do tych pierwszych należą stokrotka pospolita, lak, goździk brodaty, niezapominajka leśna (26). Do polecanych przez autora kwiatów letnich możemy zaliczyć głównie gatunki o ciekawym ulistnieniu, np. mietelnik owłosiony, wilczomlecz białobrzegi oraz zaślaz (26). Dodatkową atrakcją ogrodów formalnych stanowią przycięte krzewy – w kształcie stożków, sześcianów i piramid (27).

Ogród formalny to taki kojarzony z dobrze zdefiniowanymi rabatami, np. otoczonymi bukszpanem

Planowanie ogrodu formalnego wiąże się z pamiętaniem o schludnych, znoszących cięcie krzewach jak np. bukszpan

4. ogród śródziemnomorski

 

Bezchmurne, błękitne niebo, ciepła, morska bryza oraz krótkotrwałe deszcze – w tych słowach turyści odwiedzający wybrzeże śródziemnomorskie i jego kolorowe ogrody latem zawierają krótki opis tego regionu. Jednak ogrody położone na tym obszarze zmieniają swój wygląd w ciągu roku, odzwierciedlając zachodzące w tym czasie zmiany pogody: od suchego i gorącego lata do chłodniejszej i wilgotniejszej zimy.

(28)

Czy warto zastanawiać nad założeniem ogrodu śródziemnomorskiego w naszym kraju? Przecież to nie ten klimat. Jako zwolennik ogrodów o wyglądzie tropikalnym, mogę was zapewnić, że moc tkwi w szczegółach. Wyciągając i wdrażając ogólne zasady oraz dostosowują roślinność, która rośnie na naszych terenach, możemy stworzyć raj godny południowej części naszego kontynentu. David Squire odkrywa dla nas tajemnicę sztuki projektu ogrodu śródziemnomorskiego: odpowiednie rośliny, tarasy oraz ozdoby (29).

Planowanie ogrodu śródziemnomorskiego nie jest skomplikowaną kwestią. “Szerokie tarasy z ozdobnymi, kamiennymi balustradami”, drzewa pokryte pnączami, rośliny w pojemnikach, żywe kolory (np. kolorowe kafelki i doniczki), schody (koniecznie ozdobione roślinami w doniczkach) – to kilka elementów, których można wykorzystać do stworzenia klimatu ogrodu śródziemnomorskiego, czyli przestrzeni “tętniącej życiem” (28).

Z roślin Squire poleca te o srebrnym kolorze liści oraz tych pokrytych wloskami (24). Rozmaryn, czystek, oliwki (u nas oliwnik), figi i czyściec wełnisty (28). Squire wspomina nawet palmę mrozoodporną Trachycarpus fortunei (29). Od siebie dodam, że wszelkie sukulenty również nadadzą ogrodowi charakteru klimatu cieplejszego. Przykładami dobrych, mrozoodpornych (i użytecznych) sukulentów mogą być rojnik oraz rozchodnik, czy inne sucholubne rośliny na skalniak.

Planowanie ogrodu śródziemnomorskiego to pamiętanie o takich roślinach jak nasturcja, czy rośliny na skalniaki

Planowanie ogrodu śródziemnomorskiego to pamiętanie o takich roślinach jak nasturcja, czy rośliny na skalniaki

5. ogród japoński

 

Tradycyjne japońskie ogrody spowija aura spokoju i łagodności. Odznaczają się one prostotą, dbałością o szczegóły oraz wysokim stopniem uporządkowania. Te cechy wprowadzają nastrój ciszy i kontemplacji. W VII w. na formę wczesnych japońskich ogrodów silny wpływ wywarły wzorce zaczerpnięte od Chińczyków za sprawą przebywającego w ich kraju japońskiego ambasadora.

(30)

Atrakcyjność i spokój ogrodów japońskich jest nie do podważania. W takim ogrodzie istotną rolę odgrywa każdy element – i część naturalna roślinna i część stworzona przez człowieka. W ogrodzie japońskim ważnymi elementami projektu często stanowią elementy naturalne nierosnące, typu ogród żwirowy, kamienie ozdobne, akcenty wodne oraz mosty (drewniane) oraz alejki i ścieżki (30). W ogrodzie japońskim ważne jest utrzymanie wrażenia harmonii, jednocześnie wykorzystując elementy kontrastu, np. poprzez zestawienie materiałów (zawsze naturalnych) lub nasadzeń.

Planowanie ogrodu japońskiego wiąże się z doborem odpowiednich roślin. W ogrodzie w stylu japońskim królują krzewy (o zwartym pokroju), paprocie i bambusy (31). Innymi propozycjami roślin są: klony – szczególnie karłowe, o małych liściach (klon palmowy), rośliny zimozielone typu fatsja japonica lub iglaki (31). Inną rośliną pasującą do ogrodów japońskich jest bluszcz.

Przeczytaj: “Rośliny Wiążące Azot – 23 Rośliny, Które Podwyższą Ilość i Jakość Zbiorów, Nawożąc Twój Ogród za Ciebie
Planowanie ogrodu w stylu japońskim to planowanie miejsca skromnego, ale przemyślanego - królują tu głównie rośliny zimozielone

Planowanie ogrodu w stylu japońskim to planowanie miejsca skromnego, ale przemyślanego – królują tu głównie rośliny zimozielone

Planowanie ogrodu – do wyboru, do koloru

To tylko kilka propozycji rodzajów ogrodów – więcej na ich temat możesz przeczytać w książce Davida Squire’a Małe Ogrody. Z naszej strony zachęcamy do uprawy przestrzeni zgodnie z własnym upodobaniem oraz na podstawie założeń permakultury. Sztuką nie jest modyfikacja gatunków charakterystycznych do danego stylu pod system bardziej sprzyjający naszym potrzebom. Przykładowo, wybierając styl wiejski (nieformalny), wystarczy zamiast zasadzić dywan silnie trującej konwalii majowej, wyhodować podobnie wyglądający, jadalny, leczniczy, odstraszający szkodniki i pod ochroną czosnek niedźwiedzi. Konstruktywnych rozwiązań jest mnóstwo, będą zależeć głównie od Ciebie i Twojego ogrodu.

Na koniec, motywujący cytat z Małych Ogrodów:

Najbardziej ekscytujący w ogrodnictwie jest wybór stylu, w którym ma być urządzony ogród. Możemy wybierać spośród wielu stylów, począwszy od tradycyjnych wiejskich ogrodów z pachnącymi kwiatami i drzewami owocowymi, charakteryzujących się dużym bogactwem kolorów, a skończywszy na małych, formalnych ogrodach o charakterystycznym układzie rabat wiosennych i letnich, składających się z tulipanów i roślin jednorocznych. Nasz ogród może mieć charakter nowoczesny albo romantyczny. Możemy nawet spróbować urządzić ogród w stylu śródziemnomorskim z jaskrawo ubarwionymi donicami i odpornymi na susze roślinami albo elegancki ogród japoński o fragmentach pokrytych żwirem lub taflą wody.

(21)

Planowanie ogrodu nie musi być trudne. Wymieniliśmy kilka typów ogrodów. Nie jest to lista wyczerpująca.

 

Co pominęliśmy?

Jaki styl preferujecie i dlaczego?

Czy łączenie ogrodu permakultury z konwencjonalnymi kanonami piękna zakrawa o świętokradztwo?

Czy macie porady dotyczące uprawy wymienionych ogrodów – co sadzić, jak utrzymywać, czego nie robić?

Podziel się w komentarzach!


Więcej na temat estetyki w ogrodzie permakultury:


Bibliografia:

  • Squire, David. Małe Ogrody. Bath, 2008.

 


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *