Co byś powiedział, gdybyś dowiedział się o tym, że nie musisz już nigdy nawozić ogrodu?  Według permakulturystów istnieje cała kategoria roślin, która potrafi wiązać azot z powietrza i z gleby. Obumierając i rozkładając się, oddają ten azot z powrotem do gleby dla innych rosnących obok gatunków.

Zaznaczam, że azot to jeden z najważniejszych dla roślin pierwiastków – na bazie azotu jest całe mnóstwo sztucznych nawozów. Pytanie, czy musisz je kupować, rozrabiać, aplikować i monitorować jeśli istnieje cała gama roślin, które zrobią to za Ciebie? Rośliny wiążące azot to niesamowicie przydatne narzędzie w Twoim ogrodzie permakultury.

Przeczytaj: “Permakultura – Lasu Nikt Nie Podlewa Ani Nie Plewi, A Obfituje; Zaprojektuj Dużo Obfitsze Zbiory Za Dużo Mniejszy Nakład Pracy

Rośliny wiążące azot – spis treści

1. rośliny wiążące azot – fakt czy fikcja?

2. rośliny wiążąca azot – teoria

3. rośliny wiążące azot – charakterystyka

4. rośliny wiążące azot – sadzenie

5. rośliny wiążące azot – lista

6. rośliny wiążące azot – podsumowanie

Rośliny wiążące azot – fakt czy fikcja?

Warto tu zaznaczyć, że nie mamy zbyt wiele badań i innych źródeł informacji na temat roślin wiążących azot i ich efektywności. Hipoteza jest piękna, pytanie czy działa w praktyce. Zaznaczam, że brak wielu badań nie jest równoznaczny z kategorycznym brakiem jakichkolwiek badań.

Wielu permakulturystów (i nie tylko) jest przekonanych o tym, że istnieje grupa rośli, która potrafi z otoczenia pobierać azot i oddawać go na użycie innych gatunków. Dla zwolenników tej teorii, rośliny wiążące azot są cennym dodatkiem, szczególnie w początkowych fazach, ogrodu. Żeby sprawa była jasna – nie podlega wątpliwości to, że pewne gatunki potrafią, współgrając z otoczeniem, pobierać dla siebie azot. Kwestia sporna leży w tym, czy te gatunki są w stanie udostępniać ten pierwiastek innym.

Myślę, że nic się nie stanie jeśli podążymy w ślad efektywnych, funkcjonujących od lat systemów permakultury. Mowa o ogrodach, w których rośliny wiążące azot od lat zajmują ważne miejsce wśród upraw. Jeśli okaże się w przyszłości, że teoria o tego typu roślin jest nie do końca prawdziwa, nic się nie stało – im więcej szybko rosnącej biomasy, tym lepiej.

Przeczytaj: “Mulcz to Klucz – Nie Uwierzysz Jak Stała i Głęboka Warstwa Mulczu (Ściółki) Drastycznie Odmieni Twoje Zbiory

Rośliny wiążące azot – teoria

Mówi się, że rośliny wiążące azot mają umiejętność wiązania azotu z powietrza i z gleby. W fazie początkowej, wykorzystują pobrany azot do własnych potrzeb rozwoju. Rzekomo, w momencie rozkładu, uwalnia się pobrany azot, umożliwiając innym roślinom korzystanie z niego. Azot miałby się uwalniać w momencie rozpadu rośliny lub jego części, czyli przy ścinaniu lub przy corocznym obumieraniu lub zrzucaniu liści na zimę. W związku z tym, rośliny wiążące azot stanowiłyby cenne źródło biernego i regularnego nawożenia naszych upraw.

Jednym ze zwolenników teorii, że rośliny wiążące azot mają moc jako żywy nawóz to Sepp Holzer, austriacki permakulturysta. Sepp od dekad (od 1962r.) prowadzi swoje gospodarstwo Krameterhof według alternatywnych metod rolnictwa. Jednym z stosowanych przez niego strategii, które – jego zdaniem – przekładają się na sukces jego filozofii jest poleganie na roślinach wiążących azot.

W swojej książce, Permakultura Seppa Holzera, Sepp tłumaczy proces następująco:

[Rośliny na nawóz zielony] z pomocą bakterii potrafią gromadzić azot i oddawać go glebie. Bakterie (głównie różne gatunki z grupy Rhizobium) żyją w symbiozie z ich systemami korzeniowymi i tworzą tak zwane brodawki korzeniowe (bakterie brodawkowe). W owych brodawkach mogą wiązać azot obecny w powietrzu i oddawać go roślinie. “W zamian” otrzymuje od rośliny przede wszystkim węglowodany potrzebny do rozwoju. Owa symbioza przynosi więc korzyści obu stronom.

Obumarłe rośliny rozkładają się i tworzą bogatą w składniki pokarmowe próchnicę. Po zakończeniu  tego procesu w glebie znajduje się o wiele więcej bakterii brodawkowych niż wcześniej. Na działalności roślin [wiążących azot] …  korzystaj nie tylko były partner w symbiozie, lecz także całe otoczenie.

(91)

Przeczytaj: “Sepp Holzer – Superbohater bez Peleryny – od 1962r. Ratuje Świat Alternatywnymi Metodami Ogrodnictwa i Rolnictwa (Zanim Powstało Pojęcie “Permakultura”)

Rośliny wiążące azot – charakterystyka

Rośliny z umiejętnością pobierania i składowania azotu to często są rośliny pionierskie, czyli te które występują jako pierwsze w cyklu sukcesji roślinności na danym terenie. Rośliny pionierskie muszą pobierać potrzebne im składniki odżywcze, rosnąc w gruncie, w którym ich brak. Stąd, muszą potrafić te pierwiastki pobierać z innych źródeł.

Najczęściej rośliny wiążące azot będą te należące do rodziny bobowatych, czy motylkowatych, strączkowych (91). Są to w głównej mierze rośliny bezproblemowe w uprawie, tolerujące ubogie warunki (91). Rośliny strączkowe różnią się między sobą układem korzeni, co sprawia, że potrafią rosnąć bez większej konkurencji w różnorodnych miejscach (91). Sepp Holzer opisuje zalety roślin strączkowych:

Najpopularniejsi przedstawiciele tej grupy roślin [rośliny wiążące azot] to motylkowate (Fabaceae). Rodzina ta obejmuje wiele gatunków i występuje na całym świecie. Dzięki partnerom w symbiozy bardzo dobrze rosną one również na glebach suchych i ubogich w azot. Należą do nich na przykład groszek, fasola, koniczyna, łubin i wiele innych.

Rośliny wiążące azot są roślinami szybko rosnącymi, łatwo się rozsiewającymi, odpornymi na suszę, mrozy i inne trudne warunki atmosferyczne. Rosną dobrze w ubogich gruntach. Dobrze znoszą koszenie i przycinanie, czyli świetnie nadają się na źródła mulczu.  Słowem – rośliny wiążące azot są nieocenioną pomocą w pierwszych fazach zakładania ogrodu permakultury.

Rośliny wiążące azot – sadzenie

Krótko – sadzisz jak chcesz. Drzewa polecam sadzić korzeniami w dół, poza tym – wolność Tomku w swoim domku. My od dwóch lat zamawiamy internetowo worki nasion bobowatych (głównie grochu siewnego i łubinu) i na wiosnę siejemy po całym polu. Do miski i rozrzucać – wręcz terapeutyczne. Rośliny bobowate siewne zwykle radzą sobie z chwastami i latem widać jak mieszają się z trawą i innymi chwastami. Jesienią część nasion zbieramy do rozrzucenia w przyszłym sezonie, większość zostawiamy dla samodzielnego wysiewania się.

Rośliny wiążące azot – lista

Przejdźmy do meritum.

Powtórzę jeszcze myśl wcześniej wymienioną – w systemie permakultury, staraj się aby każda roślina miała przynajmniej dwie funkcje. Przykładowo, najlepsze będą takie rośliny wiążące azot, które dodatkowo są dobrym źródłem mulczu i/ lub są jadalne (dla ludzi i zwierząt hodowlanych), i/lub są dobre na opał, i/lub tworzą dobry żywopłot ochronny, i/lub ewentualnie spełniają inną konstruktywną funkcję.

Rozbiliśmy listę roślin wiążących azot na kategorie, (mniej lub więcej) zgodnie z podziałem warstw w ogrodzie permakultury.

Rośliny wiążące azot – warstwa drzew

Do warstwy drzew zaliczamy rośliny wysokie, od 3m o zdrewniałych pędach. To nie było trudne. Najczęściej w klasyfikacjach podzielilibyśmy kategorię na warstwę drzew wysokich oraz warstwę drzew niskich. Uznaliśmy, że nie będzie to potrzebne w tej chwili. Do drzew wiążących i oddających azot zaliczamy następujące gatunki:

1. olcha

2. robinia akacjowa

3. glediczja trójcierniowa

4. paulownia tomentosa/ cesarskie drzewo szczęścia (rośnie na żyznych glebach)

5. klon

6. surmia

rośliny wiążące azot to najczęściej rośliny z motylowatych - tu strąki robinii akacjowej

rośliny wiążące azot to najczęściej rośliny z motylkowatych – tu strąki robinii akacjowej

Rośliny wiążące azot – warstwa krzewów

Do warstwy krzewów zaliczamy rośliny o zdrewniałych pędach, dorastających do 3m. Wśród krzewów wiążących azot możemy wyróżnić następujące:

7. rokitnik

8. oliwnik

9. karagana syberyjska

10. lespedeza (koniczyna krzaczasta)

11. amorfa zwyczajna

12. szczodrzenica sitowata

Rośliny wiążące azot – warstwa zielna i okrywowa

Warstwę roślin zielnych stanowią niezdrewniałe rośliny, które najczęściej całkowicie obumierają i znikają na zimę. Do warstwy roślin okrywowych zaliczamy te rośliny, które rosną w miarę nisko, zakrywając glebę. Często zbiory warstw zielnych i okrywowych pokrywają się. Rośliny wiążące azot zaliczające się do warstwy zielnej i/lub okrywowej to:

13. łubin (wszystkie gatunki)

14. koniczyna (wszystkie gatunki)

15. groch (wszystkie gatunki)

16. fasola krzaczasta

17. wyka

18. lucerna siewna

19. orzech ziemny

rośliny wiążące azot (łubin) rosnące wśród innych plonów (nagietek lekarski)

rośliny wiążące azot (łubin) rosnące wśród innych plonów (nagietek lekarski)

rośliny wiążące azot to najczęściej rośliny strączkowe dobrze znoszące ubogą glebę (tu: wyka siewna)

rośliny wiążące azot to najczęściej rośliny strączkowe dobrze znoszące ubogą glebę (tu: wyka siewna)

koniczyna świetnie sprowadza się jako roślina okrywowa - wiąże azot, chroni glebę, jest miododajna, jadalna i lecznicza, radzi sobie z konkurencją

koniczyna świetnie sprowadza się jako roślina okrywowa – wiąże azot, chroni glebę, jest miododajna, jadalna i lecznicza, radzi sobie z konkurencją

Rośliny wiążące azot – warstwa Pnączy:

Warstwa pnączy jest ważnym elementem ogrodu permakultury. Pozwala na zwiększenie zbiorów poprzez wykorzystanie przestrzeni pionowej, jak i poziomej. Zachęca się sadzenie pnączy pod drzewami – jak w naturze. Rośliny wiążące azot z kategorii pnączy to m.in.:

20. glicynia (trująca)

21. złotokap

22. fasola pnąca

23. groch pnący

Rośliny wiążące azot – podsumowanie

Istnieje grupa roślin, która rzekomo potrafi wiązać azot atmosferyczny i oddać go innym. Warto skorzystać z takiego rozwiązania w ogrodzie. Kto ma w głowie nie musi mieć w nogach. Rośliny wiążące azot będą regularnie nawozić Twoje plony – Twoja rola ogranicza się głównie do podziwiania ich.

Oczywiście, lista nie jest wyczerpująca. Jeśli masz pomysł lub doświadczenie z tymi lub podobnymi roślinami, podziel się ze wszystkimi w komentarzach. Uczmy się z błędów i sukcesów innych.


Więcej o roślinach wiążących azot:


Bibliografia:

  • Holzer, Sepp. Permakultura Seppa Holzera. Wrocław 2004.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *