Sosna to Superbohater w Ogrodzie – Wyrośnie Prawie Wszędzie, Jest Rośliną Jadalną i Leczniczą (Kiedy Inne Są Niedostępne), Ozdabia Ogród Cały Rok. Sadź Sosnę Już Dziś.

Sosna to zdecydowanie przyjaciel rolnika i ogrodnika permakultury. Szukając gatunków wielofunkcyjnych, bezproblemowych i dających obfity zbiór (w tym jadalny i niejadalny), z pewnością nie powinniśmy przeoczyć walory naszej wszechobecnej sosny. W związku z tym, dziwi mnie to, że rzadko w poradnikach permakultury oraz w listach przydatnych roślin można znaleźć sosnę.

Sosna – spis treści

1. uprawa sosny

2. gatunki sosen

3. orzechy sosnowe

4. podkorze sosny

5. młode pędy i gałązki

6. igły, żywica, szyszki

7. żywopłoty sosnowe

8. podsumowanie

Przeczytaj: “Permakultura – Lasu Nikt Nie Podlewa Ani Nie Plewi, A Obfituje; Zaprojektuj Dużo Obfitsze Zbiory Za Dużo Mniejszy Nakład Pracy

Uprawa Sosny

Sosna to drzewo najczęściej występujące w naszym kraju. Ze względu na to, że z łatwością się rozsiewa, znajdziemy ją wszędzie – od gór do morza. Dodatkowo, dzięki szybkiemu wzrostowi oraz brak większych problemów w uprawie, sosna jest chętnie sadzana przez leśniczych i ogrodników.

Sosna to roślina szybko rosnąca (w zależności od odmiany). Wyrośnie niemal wszędzie, nawet tam, gdzie inne rośliny nie chcą się pokazać (np. wysoko w górach lub nad samym morzem). Znosi ubogie gleby, ciężkie warunki atmosferyczne oraz suszę.

Przeczytaj: “Gatunki Pionierskie – Sadź te Rośliny, by Już Teraz Pracować na Lepszą Glebę i w Przyszłości Uzyskać Obfite Plony

 

W systemach permakultury bardzo ważna jest bioróżnorodność. W naturze rośliny rosną w grupach, które pomagają sobie na wzajem. Polikultura przykłada się na lepsze zdrowie ogrodu, i co za tym idzie – na lepsze plony. Ze względu na kwaskowatość gleby dookoła sosen, warto pomyśleć o miniplantacji roślin owocowych lubujących się w kwaśnym podłożu. Przykładów takich roślin jest wiele, m.in. borówka amerykańska, borówka czernica (tzw. jagoda), poziomki, truskawki.

Przeczytaj: “12 Zasad Permakultury – Czyli Jak Dostosować Swój Ogród do Wzorców Naturalnych, by Dramatycznie Zwiększyć Ilość i Jakość Swoich Plonów (i Naprawić Świat)

Wszystkie kolory sosny – czyli przekrój gatunków

Sosnę czarną (Pinus nigrus) oraz sosnę pospolitą (Pinus sylvestris) raczej wszyscy rozpoznamy. Często je znajdziemy w lasach i w ogrodach. Rośną wysoko, do kilkudziesięciu metrów. Mają długie igły, zebrane na ogół po trzy oraz korę przypominającą łuski.

Choć w naszej części świata, sosna czarna czy sosna pospolita to sztandarowe przykłady gatunku, do rodziny sosny zaliczamy około 111 różnych odmian drzew i krzewów. Jak w każdej rodzinie, mamy szeroki przestrzał cech. Jedne rosną wysoko, jedne (np. kosodrzewina (Pinus mugo)) dorasta jedynie do kilku metrów.

Bywają sosny szybko rosnące i te, które mają czas na dojrzewanie. Istnieją sosny znoszące głęboki mróz, i te zarastające kraje basenu Morza Śródziemnego, czy Kalifornię i Meksyk. Są sosny o wielkich szyszkach i o małych. Wyróżniamy m.in. sosny czarne, białe i czerwone.

Polecam rozpocząć uprawę od gatunków mrozoodpornych, dobrze znoszących nasze krajowe warunki atmosferyczne. Zachęcam również do eksperymentowania z innymi, rzadziej spotykanymi odmianami. Czy uprawa będzie udana? Kto wie? Spróbować warto.

sosna ozdabia ogród nawet w ponure zimowe dnie
sosna ozdabia ogród nawet w ponure zimowe dnie

Sosny bardziej zielone po drugiej stronie (oceanu)

Z pewnością większość z nas słyszała o orzechach piniowych. Orzechy piniowe to nic innego jak nasiona pewnych gatunków sosny. Są cenionym pożywieniem w wielu krajach, gdzie występują. Przez stulecia stanowiły pokarm dla wielu ludów. Niestety, nie wszystkie sosny wytwarzają nasiona na tyle duże, by używać je jako orzechy. Żadna z naszych powszechnie występujących gatunków nie należy do tej cenne grupy sosen.

Warto zaznaczyć, że wysoko w Tatrach rośnie sosna limba (Pinus cembra), która wytwarza w miarę duże nasiona (Łuczaj 201). Łuczaj piszę, że orzeszki sosny limby – tzw. “kiedrowyje orieszki” – stanowiły przez długą część roku cenne (jedyne) źródło zimowego pokarmu dla mieszkańców Syberii (201). Nic nam to jednak nie daje ponieważ sosna limba jest w naszym kraju gatunkiem chronionym.

Orzeszki z sosen wytwarzających duże nasiona znajdują szerokie zastosowanie w tradycjach kulinarnych okolicznych ludzi. Zjada się je (orzeszki, nie ludzi) na surowo, można je mielić, prażyć i dodawać do potraw, i pieczywa (201). Z orzechów piniowych wyrabia się też olej (201).

Gdyby ktoś był zainteresowany eksperymentowaniem z uprawą orzechów piniowych w naszym klimacie, przedstawiamy krótką listę gatunków wytwarzających duże nasiona. Są to między innymi wymieniona już sosna limba (P. cembra), wschodnioazjatycka sosna koreańska (P. koraiensis), sosna żółta (P. ponderosa), pinia śródziemnomorska (P. pinea) (201). Są to w głównej mierze sosny występujące w ciepłych klimatach. Można spróbować uprawę wewnątrz domu, w szklarni czy w ogrodzie zimowym, lub usiłować uprawę w nasłonecznionej i osłoniętej części ogrodu. Koniecznie daj znać, czy uprawa była udana.

Podkorze Sosny

Podkorze wielu drzew jest jadalna. Podkorzem nazywamy warstwę między korą, a pniem. Tak się składa, że również podkorze sosny (w tym naszych rodzimych) jest jadalna. Podkorze sosny stanowiło źródło pokarmu, szczególnie w okresach głodu. Łuczaj pisze:

Sceny masowego obdzierania z kory sosen i brzóz na przedwiośniu zawierają ruskie latopisy i źródła skandynawskie. Podkorze jedzono na surowo, gotowano lub suszono i mielono dodając do zup i chleba. W Norwegii i Laponii dodawano je do owsianych podpłomyków.

(201)

Łuczaj opisuje dalej zwyczaj północnoamerykańskich Indian Okanagan oraz Spokan, którzy podkorze pozyskiwali z sosny żółtej oraz sosny Banksa. Następnie podkorze suszyli i przechowywali w postaci ciasteczek, czy brykietów (201). Zaleca się zbieranie podkorza sosnowego na wiosnę, kiedy będzie ono słodkie od płynących w drzewie soków (201).

Młode pędy i gałązki

Jasnozielone młode pędy sosny zbiera się wiosną. Można je spożywać na surowo, mają lekki kwaskowaty smak, przypominający cytrusy. Kwaskowaty posmak, jak w przypadku cytrusów, wynika z dużej zawartości witaminy C w sosnowych igłach.

Zapewne najbardziej znanym zastosowaniem produktów pozyskiwanych z sosen jest wyrabianie syropu sosnowego. Na wiosnę zbiera się jaskrawozielone młode pędy. Zalewa się je wodą z cukrem lub gotuje się je w wodzie z cukrem. Po odpowiednim czasie, odcedzamy pędy. Pozyskany syrop działa wykrztuśnie i stosuje się go przy przeziębieniach.

Młode pędy są również pyszne na surowo. Można je dodawać do zup i sałatek. Wyrabia się z nich pesto piniowe o ciekawym smaku (202). Nasze ulubione zastosowanie wiosennych pędów sosny to dodawanie ich do koktajli owocowych. Z pewnością dało by się robić z nich konfitury i dżemy – może w połączeniu z innymi, słodszymi owocami. Świetnie nadają się do mrożenia.

Igły, żywica i szyszki

Wspominaliśmy już, że igły sosny zawierają wysoką zawartość witaminy C. Stąd u nich charakterystyczny kwaskowaty smak. Na szczęście, igły sosny dostępne są przez cały rok, nawet w środku mroźnej zimy, kiedy innych upraw jest mało. Igły sosny zawierają olejki działające moczopędnie, orzeźwiająco, antyseptycznie, wykrztuśnie i antyseptycznie (202). Stąd napar z igieł sosny to świetna alternatywa dla herbaty lub kawy w długie zimowe wieczory. Z igieł sosny wyrabia się również olejki eteryczne, których można używać w ramach ekologicznych środków czystości lub dodawać roztarte igły prosto do kąpieli (202).

igły sosny mają wysoką zawartość witaminy C
igły sosny mają wysoką zawartość witaminy C

Żywica z sosny (jak również z jodły, świerka), jest od stuleci uznawaną gumą do żucia (202). Jest środkiem antyseptycznym, w związku z czym wyrabia się z niej balsam do smarowania stóp. Tak naprawdę jako maść można stosować “surową” żywicę, prosto z drzewa. Z żywicy sosny uzyskuje się terpentynę o działaniu antyseptycznym, robakobójczym i moczopędnym (202). Terpentynę z żywicy sosny stosuje się w chorobach układu oddechowego – i nie tylko (202).

Szyszki sosny są powszechnie znane jako materiał dekoracyjny. Nadają się również świetnie na mulcz, czy ściółkę hamującą wzrost chwastów oraz nawożącą glebę. Niedojrzałe zielone szyszki sosen były przysmakiem niektórych Indian (202). Przypiekali je na brzegu ogniska, o czym wydłubywali i jedli środek (202).

Przeczytaj: “Mulcz to Klucz – Nie Uwierzysz Jak Stała i Głęboka Warstwa Mulczu (Ściółki) Drastycznie Odmieni Twoje Zbiory

 

igły i szyszki sosny to świetny mulcz (ściółka)
igły i szyszki sosny to świetny mulcz (ściółka)

Sosna bodyguard – sosnowe żywopłoty

Sosna, jak większość iglaków, jest świetnym wyborem rośliny na żywopłot. Ze względu na swoją zimozieloność (jest takie słowo?), sosna będzie stanowić ozdobę przez cały rok. Mur zieleni szczególnie przydaje się w środku stycznia, kiedy szarobury świat ogrodu zamiast przygnębiać, ładnie komponuje się z różnymi odcieniami drzew iglastych.

Przeczytaj: “Planowanie Ogrodu – Ogród Permakultury Nie Musi Być “Dziki”; Stwórz Piękną, Przydatną i Obfitą Przestrzeń W Stylu Angielskim, Wiejskim, Formalnym, Śródziemnomorskim, Japońskim Czy Zupełnie Eklektycznym

Żywopłot sosnowy nie tylko cieszy walorami estetycznymi. Stanowi również barierę termiczną – chroni przed wiatrem. Odpowiednio zaplanowany i posadzony może nawet obniżyć koszty ogrzewania domu. Może również stanowić warstwę ochronną przed ciekawskością sąsiadów, intruzami oraz drapieżnikami. Żywopłot z iglaków najlepiej sadzić na północnej lub wschodniej granicy działki, by zatrzymać zimowy chłód, ale nie blokować południowego i zachodniego słońca.

Ze względu na wielość rodzajów sosny, można z łatwością znaleźć takie, które spełnią nasze wymagania (np. dotyczące szybkości wzrostu lub ostatecznej wysokości). Zachęcam jednak do pamiętania o bioróżnorodności, czyli do sadzenia różnych gatunków. W przypadku żywopłotu możemy przemieszać gatunki sosen, świerków, jodeł, cyprysów, tui, itp. Stworzymy mocną zieloną ścianę, żywopłot będzie zdrowszy (ze względu na bioróżnorodność), kompozycja będzie ciekawsza. Przypominam, by wykorzystać przestrzeń pod sosnami dla sadzenia kwaśnolubnych roślin owocowych. Możesz też wykorzystać przestrzeń dookoła sosny do hodowania odpowiednich dla takich miejsc grzybów.

wiele roślin radzi sobie w kwaśnej glebie obok sosny (tu: rododendron)
wiele roślin radzi sobie w kwaśnej glebie obok sosny (tu: rododendron)

Przeczytaj: “Iglaki w Ogrodzie Permakultury to Ozdoba, Jedzenie, Lek, Nawóz, Nawet Guma do Żucia – Przekonaj się Dlaczego nie Może Zabraknąć Iglaków w Twoim Ogrodzie

Podsumowanie – sosna to skarb

Sosny wszelkiego rodzaju zasługują na pochwałę. W tym naszej, tutejsze, polskie – przede wszystkim sosna czarna (P. nigrus) oraz (P. sylvestris). Sosna znana jest od stuleci jako źródło surowców jadalnych i leczniczych. Ma również walory dekoracyjne (przez cały rok), również chroni – przed warunkami atmosferycznymi, intruzami, drapieżnikami. Dodatkowo, za pomocą sosny możesz stworzyć mini ekosystem, który będzie w wielkim stopniu samowystarczalny. Sosna to wartościowy dodatek do każdego ogrodu, szczególnie do ogrodu permakultury.

Co myślisz? Masz ulubiony gatunek sosny?

Co rośnie pod twoją sosną?


Życie jest za krótkie na kiepskie zbiory. Osiągnij lepsze zbiory z mniejszym nakładem pracy z permakulturą.

Zapisz się i ściągnij “41 Zimowych Ogrodowych Zadań na Najlepsze Zbiory w Życiu”


Więcej na temat sosny:


Bibliografia:

  • Łuczaj, Łukasz. Dzikie Rośliny Jadalne Polski. Krosno 2004.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *