Warstwa na warstwie – tak zbudowana jest przyroda. Permakultura bazuje na systemach naturalnych. Czyli takich, których można zaobserwować w przyrodzie. W przyrodzie, na całym świecie powtarzają się te same wzory w ekosystemach. Różnią się głównie gatunkami. Te ekosystemy są obfite w roślinność i plony, nie potrzebują podlewania ani plewienia. Z roku na rok stają się silniejsze.

Morał: przydałby Ci się ogród bazujący na naturalnych wzorcach.

Przeczytaj: “Permakultura – Lasu Nikt Nie Podlewa Ani Nie Plewi, A Obfituje; Zaprojektuj Dużo Obfitsze Zbiory Za Dużo Mniejszy Nakład Pracy

Świetnie się składa! Permakultura właśnie taki ogród chce Ci dać.

Koniec lania wody (bo w permakulturze nie trzeba tyle podlewać). Przejdźmy do meritum…

Warstwa na warstwie – spis treści:

1. warstwy – ogród na bazie lasu

2. warstwa koron drzew

3. warstwa niskich drzew

4. warstwa krzewów

5. warstwa zielna

6. warstwa okrywowa

7. warstwa ryzosfery

8. warstwa pnączy

9. nie panikuj!

Warstwy – ogród na bazie lasu

Istnieje wiele form i metod uprawy systemem permakulturowym. Pozwolę sobie na stwierdzenie, że najpełniejszą (przynajmniej wizualnie) moim zdaniem formą jest agroleśnictwo, czyli uprawa lasu, a nawet świadome tworzenie lasu jadalnego.

Toż to sad! Ktoś powie. Nie wiem czemu miałby ktoś tak powiedzieć bo to zdecydowanie nie jest sad. Sad to drzewa umieszczone w różnych i równych odstępach, najczęściej w obszarze przykoszonym i – w naszym (naprawdę) pięknym kraju – pomalowane do połowy na biało.

Tworzenie lasu jadalnego nie jest równoznaczne z zasadzeniem kilku drzewek. Nie chodzi tu o samą obecność roślin wysokich, ale o czerpanie z wzoru ekosystemu jakim jest las.

Las składa się z warstw. Konkretniej, las składa się z siedmiu warstw: (i) korony drzew, (ii) niskie drzewa, (iii) krzewy, (iv) rośliny zielne, (v) rośliny okrywowe, (vi) ryzosfera, (vii) pnącze.

Dalej…

1. Warstwa Koron Drzew

Ta warstwa to – rzecz jasna – najwyższa warstwa lasu. Tworzą ją wysokie drzewa, dorastające od 10m wzwyż. Warstwa ta zapewnia m.in. cień dla rosnących poniżej gatunków, oraz kompost przy jesiennym opadzie liści.

W ogrodzie permakultury chcemy sadzić gatunki, które przyniosą nam zysk, czyli przyczyniają się do stałego i szybkiego rozwoju systemu. Mogą to być zatem drzewa owocowe wysokie (orzech włoski, śliwka, morwa), lub drzewa sadzone na kompost (robinia akacjowa, wierzba).

Drzewa to świetny inwestycja. Rzadko jest tak, że dany gatunek posiada wyłącznie jedną funkcjonalność. Przykładem może być skromna brzoza – szybko rośnie więc nadaje się na roślinę chroniącą przed słońcem gatunki, które się pod nią znajdują; nadaje się na drzewo opałowe; znosi przycinanie i zrzuca liście co roku więc jest świetnym źródłem mulczu; rośnie ochoczo na każdej glebie i sama się rozsiewa; na wiosnę można z niej pozyskać wodę brzozową oraz młode liście do herbaty.

Przeczytaj: “Mulcz to Klucz – Nie Uwierzysz Jak Stała i Głęboka Warstwa Mulczu (Ściółki) Drastycznie Odmieni Twoje Zbiory
warstwa koron drzew - kasztan jadalny

warstwa koron drzew – kasztan jadalny

2. Warstwa Niskich Drzew

Niskie drzewa to te rosnące mniej więcej do 10m. Zaliczają się do tej kategorii drzewa owocowe, również te karłowate. Innymi przykładami drzew niskich mogą być: sumak octowiec, pigwa, czarny bez, dereń jadalny, wierzba japońska, nieszpułka.

Niskie drzewa chronią niższe rośliny przed wiatrem i słońcem. Stanowią też stałe i wartościowe źródło mulczu (ściółki). Sadząc w ogrodzie gotowe źródła mulczu (np. niskie drzewa), masz pewność, że Twój ogród otrzymuje regularne dawki czystego i naturalnego nawozu bez większego wysiłku z Twojej strony.

3. Warstwa Krzewów

Krzewy rosną do 3m. Borówka wysoka, porzeczka, agrest, hortensja, – się wie. Pamiętaj – krzew ma zdrewniałe pędy, które przez zimę pozostają nad ziemią.

Krzewy osłaniają otaczające rośliny przed wiatrem. Dodatkowo chronią niższe rośliny przed żerowaniem zwierząt. Zapewniają siedlisko dla różnych organizmów – od ptaków, po gady, płazy, małe ssaki i bezkręgowce.

Warstwa krzewów jest szczególnie przydatna przy humanitarnej hodowli zwierząt w ogrodzie permakultury. Krzewami można wytyczyć naturalnie granice, tworząc żywopłot, który gęstą zaroślą oraz szybkim wzrostem sprawi, ze zwierzęta pozostaną tam, gdzie chcemy je mieć. Krzewy kolczaste (dzika róża, berberys, pigwowiec, agrest) szczególnie dobrze sprawują się przy zwierzętach – chronią przed drapieżnikami. Dodatkowo, krzewy owocujące sadzone dla użytku zwierząt stanowią źródło darmowego pożywienia i rekreacji.

Przeczytaj: “Joel Salatin – Szczęśliwe i Zdrowe Zwierzęta Przekładają się na Zdrowe i Smaczne Mięso – Napraw Świat Hodując Humanitarnie i Naturalnie
warstwa krzewów - dzika róża

warstwa krzewów – dzika róża

4. Warstwa Zielna

W naszym klimacie, warstwa zielna to zgrubsza wszystko, co pomiędzy warstwą okrywową, a warstwą krzewu. Przy czym – w przeciwieństwie do zdrewniałej warstwy krzewów – część nadziemna warstwy zielnej znika na zimę. Może to być ogromna malwa albo i malutki nagietek, czy lawenda.

Pomijając walory dekoracyjne oraz kulinarne, warstwa zielna jest niezwykle wartościową częścią ogrodu przez wartość jaką wnosi dla innych roślin. Warstwa zielna co roku dostarcza mnóstwo mulczu (ściółki) dla naszych upraw. Rośliny zielne co roku inwestują cały swój czas, surowce i energię w rozrost. Więdnąc na zimę, opadają na ziemię, przykrywając glebę powłoką materii organicznej.

warstwa zielna - miskant olbrzymi

warstwa zielna – miskant olbrzymi

warstwa zielna - mieczyk

warstwa zielna – mieczyk

5. Warstwa Okrywowa

Warstwa okrywowa to jest warstwa rosnąca przy ziemi. Ta warstwa często nazywana jest “żywym mulczem” ponieważ chroni i odżywia glebę. Warstwa okrywowa może być warstwą tymczasową (np. poplon) lub na stałe (u mnie dywan z truskawek). Może być niziutka (prymula, tymianek płożący, nagietek) lub nieco wyższa (pokrzywa, koniczyna).

warstwa okrywowa - bluszcz

warstwa okrywowa – bluszcz

6. Warstwa Ryzosfery

Inaczej, warstwa korzeni, warstwa podziemna. Korzenie mają ogromną rolę w ogrodzie permakultury. Również pod względem nawozu – można nawozić glebę z góry, ale można i od razu “wszczepić” do niej coś, co ją spulchni i, rozkładając się, dostarczy składników odżywczych.

Oczywistą oczywistością jest to, że na ryzosferę składają się wszelkie znajdujące się pod powierzchnią ziemi korzenie, ale warto wyodrębnić kilka szczególnie przydatnych gatunków o długich lub szerokich korzeniach.

ROśliny na nawóz zielony

W kręgach permakultury istnieje teoria jakoby istniała grupa roślin, która głównie ze względu na swój system korzeniowy zbiera składniki odżywcze niekoniecznie dostępne dla innych roślin. Przy obumieraniu takiej rośliny (warstwa nadziemna jak i podziemna), składniki te wypuszczane są z powrotem do gleby, wspierając przy tym innym sąsiadującym gatunkom.

Powiedzmy sobie otwarcie, nie ma zbyt wiele badań potwierdzających tę tezę. To pod żadnym względem nie znaczy, że to teza fałszywa. Po prostu nie ma jeszcze wystarczająco akademickich dowodów na nią żeby powstała powszechnie przyjęta teoria.

Z mojej strony nie ma problemu z tym żeby przyjąć na słowo zdanie ludzi, którzy przez lata doświadczenia przekonali się do tej tezy. Nawet jeśli w przyszłości okaże się niepotwierdzoną, pozostają same korzyści z tego żeby zasadzić i kompostować w kółko rośliny o obszernej masie nadziemnej jak i podziemnej.

Przede wszystkim na nawóz zielony poleca się sadzenie roślin strączkowych (groch, łubin, fasola, koniczyna) (Holzer 91). Rośliny strączkowe poprzez symbiozę z bakteriami glebowymi, potrafią wiązać azot atmosferyczny w tzw. brodawkach korzeniowych (91). Przy rozkładzie rzekomo wpuszczają pierwiastek do gleby, udostępniając go innym roślinom.

Przeczytaj: “Rośliny Wiążące Azot – 23 Rośliny, Które Podwyższą Ilość i Jakość Zbiorów, Nawożąc Twój Ogród za Ciebie

Nie tylko rośliny strączkowe poprawiają stan gleby. Rośliny o długich, dużych korzeniach potrafią z głębszych warstw gleby wyciągać niedostępne dla innych roślin składniki odżywcze. Tak jak w przypadku roślin wiążących azot,  te składniki odżywcze są oddawane na powierzchnię glebę przy obumieraniu i rozkładzie rośliny. Przykładami takich roślin są: mniszek lekarski, żywokost, marchew, ziemniak. Dodatkowo można wymienić takie rośliny jak: kapusta, rzepak, burak, słonecznik (w tym topinambur), tatarak, i inne (92).

warstwa ryzosfery - chrzan

warstwa ryzosfery – chrzan

warstwa ryzosfery - mniszek lekarski

warstwa ryzosfery – mniszek lekarski

7. Warstwa Pnączy

Pnącza to magiczny element każdego systemu permakulturowego. Nie dość, że pozwalają uzyskać więcej plonów na tej samej powierzchni (pionowo, nie poziomo), to dodatkowo mogą sprawić, że twój ogród zyska +milion punktów za estetykę.

Z ogrodem jest jak z modą – trzeba ubierać się na cebulkę. I to dobrze wygląda.

Przeczytaj: “Planowanie Ogrodu – Ogród Permakultury Nie Musi Być “Dziki”; Stwórz Piękną, Przydatną i Obfitą Przestrzeń W Stylu Angielskim, Wiejskim, Formalnym, Śródziemnomorskim, Japońskim Czy Zupełnie Eklektycznym

Więcej pnączy. Tyle mam do powiedzenia w tej kwestii.

Pnącza typowe i znane to winorośl, chmiel, bluszcz, róża pnąca. Z mniej znanych, a równie ciekawych (i jadalnych) polecam: pnącze czekoladowe (akebia) i kiwi mrozoodporne.

Nie Panikuj!

Wiadomo, te kategorie nakładają się na siebie. Czy leszczynę zaliczę do warstwy niskich drzew, czy do krzewów? Marchew to warstwa zielna, okrywowa czy korzeń? Jeśli lawenda nie traci liści na zimę, czy nie powinnam ją zaliczyć do krzewów?!

Nie zapętlajmy się w detalach. Taka lista to narzędzie pomocnicze przy projektowaniu, nie dogmat, za którego przekrzywienie czeka stos. To ogólne wskazówki, które pomogą Ci stworzyć najlepszy dla Ciebie ogród. Będzie dobrze. Użyj mózgu i ruszaj do ogrodu!

Przeczytaj: “12 Zasad Permakultury – Czyli Jak Dostosować Swój Ogród do Wzorców Naturalnych, by Dramatycznie Zwiększyć Ilość i Jakość Swoich Plonów (i Naprawić Świat)

Lubię poznawać nowe rośliny, szczególnie jadalne i lecznicze. Internety są wspaniałe, ale o tym, co najlepiej rośnie u nas wiecie Wy, którzy te rzeczy uprawiacie. Podzielcie się ciekawymi propozycjami na jadalne bądź lecznicze (lub po prostu ładne) gatunki, które warto zasadzić u siebie na placu.

Co sadzisz u siebie na placu?

 


Więcej na temat warstw i lasu jadalnego:


Bibliografia:

  • Holzer, Sepp. Permakultura Seppa Holzera. Wrocław 2004.


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *